Pored samih hramova, program obnove nakon marta 2004. godine obuhvatio je rekonstrukciju i opremanje ključnih rezidencijalnih, obrazovnih i parohijskih zdanja bez kojih liturgijski i monaški život nije bio moguć: konaka u manastiru Devič (#03), Đakovici (#26) i Brnjači (#34), kompleksa Prizrenske bogoslovije (#12), Vladičanskog dvora u Prizrenu (#14) i Mitropolije u Peći (#22), kao i parohijskih domova u Prizrenu (#04), Vučitrnu (#08), Prištini (#10), Vitini (#29) i Istoku (#35).
Manastirski konaci i rezidencijalna zdanja: Devič, Peć, Đakovica i Brnjača
U martu 2004. godine u manastirskim i crkvenim portama stradali su ne samo hramovi već i konaci, biblioteke, trpezarije i pomoćne ekonomske zgrade. U manastiru Devič kod Srbice (#03), pored same crkve sa grobnicom Svetog Joanikija Devičkog, obnova u periodu 2005–2009. godine obuhvatila je faznu rekonstrukciju spaljenih manastirskih konaka, potpornih zidova i savremene kotlarnice sa sistemom grejanja čiji je završetak potvrđen u proleće 2009. godine.
U Peći je radovima iz 2006. i 2007. godine u celosti obnovljena spratna zgrada Mitropolije sa parohijskim domom (#22) u porti Crkve Уspenja Presvete Bogorodice, dok je u Đakovici (#26) u prvoj fazi rekonstrukcije na mestu uništene stare crkve Sv. Trojice i crkve Uspenja Bogorodice obnovljen i parohijski konak koji je omogućio povratak monaškog života.
| Spomenička celina | Obuhvaćeno prateće zdanje | Izvedeni radovi (2005–2009) |
|---|---|---|
| Manastir Devič (#03) | Manastirski konaci i kotlarnica | Obnova konaka (2005–2007) i završetak nove kotlarnice sa grejanjem (april 2009) |
| Saborna crkva u Prizrenu (#04 + #14) | Parohijski dom i Vladičanski dvor | Potpuna rekonstrukcija parohijskog doma (2006–2008) i sanacija Vladičanskog dvora sa EAR-om |
| Crkva Sv. Ilije u Vučitrnu (#08) | Parohijski dom i crkvena porta | Rekonstrukcija parohijskog doma (2007–2008) i nabavka nameštaja (2009) |
| Crkva Sv. Nikole u Prištini (#10) | Parohijski dom i kancelarija | Kompletna obnova parohijskog doma (2006–2007) i opremanje enterijera (2009) |
| Prizrenska bogoslovija (#12) | Zadužbina Sime Igumanova i internat | Obnova najstarije zgrade preko EAR-a i rekonstrukcija krovova ostalih zgrada (2007–2008) |
| Mitropolija u Peći (#22) | Zgrada Mitropolije i parohijski dom | Konstruktivna obnova, novi krov i unutrašnje uređenje (2006–2007) |
Kompleks Prizrenske bogoslovije Svetih Kirila i Metodija (#12)
Posebno mesto u programu obnove zauzeo je kompleks Pravoslavne bogoslovije Svetih Kirila i Metodija u Prizrenu (#12), osnovane 1871. godine. Budući da se kompleks sastoji od više istorijskih građevina podizanih od druge polovine XIX do sredine XX veka, obnova je sprovedena kroz koordinaciju Evropske agencije za rekonstrukciju (EAR) i Komisije za sprovođenje obnove (RIC).
Najstarije zdanje iz XIX veka — Palata Sime Igumanova Prizrenca — obnovljeno je kroz projekat koji je finansirala Evropska agencija za rekonstrukciju do 2007. godine, dok je Komisija (RIC) sprovela demontažu nestabilnih zabata, krovopokrivačke radove i zaštitu preostalih školskih i internatskih objekata u kompleksu.
Gradski parohijski domovi u Prizrenu, Prištini, Vučitrnu i Vitini
U gradskim sredinama obnova parohijskih domova odvijala se uporedo sa konstruktivnom sanacijom samih hramova. Kod Saborne crkve Svetog Đorđa u Prizrenu (#04), nakon što je izgoreli parohijski dom iz bezbednosnih razloga morao biti demontiran tokom hitnih radova 2005. godine, u periodu 2006–2008. izvedena je njegova potpuna rekonstrukcija u tradicionalnom gabaritu.
U Prištini (#10) i Vučitrnu (#08) parohijski domovi su obnovljeni tokom 2006–2008. godine, a u proleće 2009. godine realizovani su posebni ugovori za njihovo kompletno opremanje nameštajem kako bi sveštenstvo imalo uslove za stalni boravak.
Primer celovite obnove porte: Crkva Svetog Nikole u Prištini (#10)
Kompleks Crkve Svetog Nikole u istorijskom jezgru Prištine (#10) ilustruje višefazni pristup obnovi gradske crkvene porte. Nakon čišćenja terena i privremenog pokrivanja 2005. godine, tokom 2006. i 2007. godine izvedeni su novi krov i kupola na hramu, potpuna rekonstrukcija parohijskog doma i obnova ogradnog zida sa kapijom, dok je početkom 2009. godine isporučen nameštaj za parohijski dom.
Česta pitanja
Koje su prateće zgrade obnovljene uz gradske i manastirske crkve?
Obnovljeni su manastirski konaci u Deviču, Đakovici i Brnjači, zgrada Mitropolije u Peći, Vladičanski dvor i Bogoslovija u Prizrenu, kao i parohijski domovi u Prizrenu, Prištini, Vučitrnu i Vitini.
Zašto se Vladičanski dvor u Prizrenu vodi zajedno sa Sabornom crkvom Svetog Đorđa?
Vladičanski dvor (#14) i Saborna crkva Svetog Đorđa sa parohijskim domom (#04) čine jedinstvenu istorijsku i urbanističku celinu sedišta Eparhije raško-prizrenske u centru Prizrena.
Izvori i literatura
- EU/CoE Support to the Promotion of Cultural Diversity in Kosovo (PCDK) & Previous Reconstruction Action — Savet Evrope (Council of Europe, Directorate of Culture and Cultural and Natural Heritage) (2010–2014) · Izvorni dokument ↗
- Report Submitted by UNMIK Pursuant to Article 2.2 of the Agreement Between UNMIK and the Council of Europe Related to the Framework Convention for the Protection of National Minorities (ACFC/SR/II(2009)002) — Savet Evrope / UNMIK (31. maj 2010.) · Izvorni dokument ↗
- OSCE Mission in Kosovo Report on Cultural Heritage Protection and Reconstruction Process (Document 74597) — Misija OEBS-a na Kosovu (OSCE Mission in Kosovo) (2008–2010) · Izvorni dokument ↗
- RIC Archival Page: The Background / Uvod — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimak (17. maj 2009.)
- RIC Archival Page: Current Activities / Trenutne aktivnosti — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimak (april 2009.)
