Izvorni dosijei lokaliteta sa zvaničnog sajta Komisije za sprovođenje obnove (RIC), sačuvani u arhivskim snimcima iz maja i jula 2009. godine, strukturisani su po hronološkim rubrikama od procene štete 2004. do planiranih radova za 2009. godinu. Pravilno čitanje ovih dosijea zahteva strogo razlikovanje izvedenih zaštitnih i građevinskih radova (2005–2008) od planova za 2009. godinu: dok engleski izvornik poslednju rubriku precizno naslovljava 2009 - FURTHER INTERVENTIONS PROGRAMMED (dalje programirane/planirane intervencije), srpska verzija koristi kraći naslov 2009 - DALJE INTERVENCIJE, što nepažljivog čitaoca može navesti na pogrešan zaključak da su radovi poput restauracije fresaka već bili završeni.
Standardna struktura izvornog RIC dosijea (2004–2009)
Svaka pojedinačna stranica lokaliteta u okviru direktorijuma /inc/eng/sites/ i /inc/srp/sites/ na izvornom sajtu RIC-a iz 2009. godine zamišljena je kao sažeti tehnički karton spomenika. Na vrhu stranice nalaze se kataloški broj (od 01 do 35), naziv objekta i mesto, a odmah ispod sledi kratak arhitektonski i istorijski opis: tip osnove (jednobrodna crkva, trobrodna bazilika, upisani ili slobodni krst sa kupolom), vek gradnje ili obnove, prisustvo živopisa i pratećih zgrada (zvonik, parohijski dom, konak, krstionica, groblje) i formalni status zaštite.
Nakon opisa, dosije prati standardizovanu šestogodišnju hronološku matricu podeljenu na sledeće sekcije: (1) 2004 - Damage Assessment / 2004 - PROCENA ŠTETE, gde se taksativno navode oštećenja nastala u martu 2004. (i eventualne krađe olovnog krova 2005–2006); (2) 2005 - Protective Interventions / 2005 - INTERVENCIJE ZAŠTITE, koja beleži prvu fazu hitnog obezbeđivanja, čišćenja, pokrivanja i ograđivanja; (3) 2006 - Reconstruction Works, (4) 2007 - Reconstruction Works i (5) 2008 - Reconstruction Works (RADOVI NA OBNOVI), gde se po godinama navode izvedeni građevinski zahvati ili beleška No interventions carried out (Nije bilo intervencija); i konačno (6) 2009 - Further Interventions Programmed / 2009 - DALJE INTERVENCIJE.
Na pojedinim dosijeima, naročito tamo gde su radovi završeni već tokom prve faze (npr. Crkva Rođenja Presvete Bogorodice u Softoviću #13, Crkva Sv. Petke u Vitini #29, Crkva Sv. Flora i Lavra u Lipljanu #32 ili Crkva Sv. Nedelje u Brnjači #34), hronološki niz se završava rubrikom za 2006. godinu u kojoj stoji kratka konstatacija Completed (Završeno), bez sekcija za 2007–2009. godinu.
| Izvorni engleski naslov | Izvorni srpski naslov | Dokazni status podatka u dosijeu | Kako čitati u istraživanju |
|---|---|---|---|
| 2004 - Damage Assessment | 2004 - PROCENA ŠTETE | Terenski nalaz tehničkih misija (maj–jul 2004) uz dopune o krađi olova 2005/2006. | Pokazuje zatečeno stanje pre ulaska RIC-a; na #24 (Đakovica) beleži i štetu iz 1999. |
| 2005 - Protective Interventions | 2005 - INTERVENCIJE ZAŠTITE | Izvedeni radovi prve faze (jesen/zima 2005) na 30 lokaliteta | Hitna fizička zaštita (krov, stolarija, čišćenje, ograda), ne i konačna restauracija. |
| 2006–2008 - Reconstruction Works | 2006–2008 - RADOVI NA OBNOVI | Izvedeni ili započeti radovi druge faze po godinama | Uporediti sa listama tendera 2006–2007 i stranicom (april 2009). |
| 2009 - Further Interventions Programmed | 2009 - DALJE INTERVENCIJE | Planirani / programirani radovi u trenutku ažuriranja sajta 2009. | Nije dokaz da je zahvat (npr. restauracija živopisa ili ikonostasa) zaista izveden 2009. |
| UNESCO programme (u rubrici 2009) | UNESCO program (u rubrici 2009) | Upućivanje na poseban međunarodni program van redovnog budžeta RIC-a | Pokazuje institucionalno preklapanje ili predloženo finansiranje (npr. #01, #06, #09, #31, #33). |
Razlika između engleskog i srpskog naslova za 2009. godinu
Uporedna filološka i dokumentarna analiza srpskih i engleskih verzija svih 35 dosijea otkriva ključnu terminološku razliku u poslednjoj rubrici. Engleska verzija dosledno koristi particip PROGRAMMED (2009 - FURTHER INTERVENTIONS PROGRAMMED), što u projektnoj terminologiji Saveta Evrope i Evropske komisije označava radove koji su uvršteni u plan ili program za naredni period. U srpskom prevodu iz 2009. godine ta reč je izostavljena, pa naslov glasi samo 2009 - DALJE INTERVENCIJE, a ispod njega se navode stavke kao što su „Restauracija zidnih slika”, „Novi ikonostas” ili „Arheološka procena”.
Ako se srpska verzija čita izolovano od engleskog izvornika i bez uvida u datume ažuriranja sajta (april/maj 2009), čitalac može pomisliti da dosije potvrđuje kako su u 2009. godini restaurirane freske u Tutićevoj crkvi (#05), Crkvi Sv. Nikole u Prištini (#10), Crkvi Sv. Ilije u Vučitrnu (#08), Manastiru Devič (#03), Crkvi Sv. Nikole u Kosovu Polju (#17) ili Crkvi Vavedenja Bogorodice u Belom Polju (#23). U stvarnosti, u trenutku kada je arhivski snimak nastao (17. maja 2009), te stavke su predstavljale spisak preostalih stručnih potreba i planiranih zahvata, a ne izveštaj o završenim radovima.
Dokumentovani primer iz prakse RIC-a: unakrsna provera dosijea Tutićeve crkve (#05) i stranice Current Activities
Dosije Crkve Sv. Nikole — Tutićeve u Prizrenu (#05) pokazuje kako se podaci iz pojedinačnog kartona dopunjuju drugim primarnim stranicama RIC-a. U samom dosijeu za 2007. godinu stoji kratko: Internal repairs. Electrical installation. (Unutrašnje popravke. Električne instalacije.), za 2008. No interventions carried out, a za 2009. Wall paintings restoration (Restauracija zidnih slika). Kada se ovaj zapis ukrsti sa stranicom i izveštajem (ažuriranim u aprilu 2009), vidi se da je prvobitni tender iz 2007. za Tutićevu crkvu i Sv. Nedelju (43000-07-014-5-2-1) bio poništen, da je potom raspisan objedinjeni tender 43000-07-020-5-2-1 za unutrašnje popravke Saborne crkve Sv. Đorđa, Tutićeve crkve i Crkve Sv. Nedelje, te da su ti građevinski radovi završeni do aprila 2009, dok je restauracija samog živopisa u tom trenutku i dalje bila u statusu planirane faze.
Česta pitanja
Šta znači rubrika „2009 - DALJE INTERVENCIJE” u srpskim dosijeima RIC-a?
Prema engleskom izvorniku (2009 - FURTHER INTERVENTIONS PROGRAMMED), ta rubrika označava radove koji su početkom 2009. godine bili programirani (planirani), a ne radove koji su u tom trenutku već bili izvedeni i završeni.
Zašto u engleskom dosijeu br. 29 (Vitina) u naslovu piše „Church of St. Peter and St. Paul, M-Talinovac”?
Reč je o izvornoj grešci pri kopiranju HTML šablona iz 2009. godine, pri čemu je u engleskoj datoteci ostao naslov sa stavke br. 19 (Talinovac), dok srpska verzija i sav sadržaj dosijea ispravno opisuju Crkvu Sv. Petke u Vitini.
Šta u dosijeima znači skraćenica „IPM” ili „ZZS”?
Na engleskom IPM označava Institute for the Protection of Monuments, a na srpskom ZZS označava Zavod za zaštitu spomenika kulture.
Kako proveriti da li su radovi navedeni u dosijeu za 2006. ili 2007. godinu zaista bili ugovoreni?
Ukrštanjem dosijea sa arhivskim listama tendera, saopštenjima za javnost i izveštajem o aktivnostima iz aprila 2009, gde su navedeni tačni brojevi ugovora.
Izvori i literatura
- RIC Archival Page: The Background / Uvod — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimak (17. maj 2009.)
- RIC Archival Site Dossiers (/inc/{eng,srp}/sites/*.html, May–July 2009) — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimci (17. maj 2009. / 28. jul 2009.)
- RIC Archival Page: Current Activities / Trenutne aktivnosti — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimak (april 2009.)
