Arhivski dokumenti i izveštaji o obnovi (2004–2011)
Pregled primarnih izveštaja Komisije za sprovođenje obnove, godišnjih evidencija javnih nabavki, saopštenja o izvršenim radovima i međunarodnih evaluacionih izveštaja Saveta Evrope, UNMIK-a, OEBS-a i UNESCO-a.
Dokumentarne celine i izveštaji
Istorijat i pozadina osnivanja Komisije za sprovođenje obnove (prevod/parnjak)
Reconstruction Implementation Commission (RIC) / Council of Europe & European Commission Liaison Office
Osnovni istorijski dokument prvobitne prezentacije RIC-a koji hronološki objašnjava procenu štete nakon marta 2004. godine. Dokument beleži da je UNMIK pozvao UNESCO, Evropsku komisiju i Savet Evrope da izvrše procenu štete na 34 identifikovana srpska pravoslavna verska lokaliteta. Tri zajedničke tehničke misije od maja do jula 2004. izradile su opšti izveštaj i dva detaljna tehnička izveštaja, na osnovu kojih su Privremene institucije samouprave (PISG) izdvojile 3,7 miliona evra, a specijalni predstavnik generalnog sekretara UN (SRSG) dodatnih 0,5 miliona evra. Posebna vrednost dokumenta je jasno razgraničenje između prvobitnog Komiteta za implementaciju (IC), osnovanog u junu 2004. i raspuštenog u septembru 2004, i Komisije za sprovođenje obnove (RIC), formirane na osnovu novog Memoranduma o razumevanju iz marta 2005. sa prvim plenarnim sastankom u maju 2005, kao i osnivanja Međunarodnog odbora eksperata (IEB) 2006. godine.
Mehanizam rada Komisije za sprovođenje obnove (KSO)
Reconstruction Implementation Commission (RIC)
Detaljan prikaz institucionalnog ustrojstva RIC-a prema Projektnom zadatku (Terms of Reference) potpisanom u avgustu 2005. i revidiranom u maju i septembru 2006. Dokument navodi pet članova Komisije: predstavnika Saveta Evrope (predsedavajući), predstavnika Srpske pravoslavne crkve, predstavnika Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Beograda, predstavnika Ministarstva kulture, omladine i sporta (MKOS) i predstavnika Zavoda za zaštitu spomenika iz Prištine. Opisuje rad Tehničke jedinice u Prištini (međunarodni menadžer projekta i pet lokalnih stručnjaka srpske i albanske nacionalnosti), pripremu projekata preko kancelarije Zavoda u Leposaviću, proceduru tendera uz odobrenje Svetog arhijerejskog sinoda SPC, nadzor na gradilištima i strukturu kapitalnog finansiranja (6 miliona evra Skupštine Kosova od 2004, 2 miliona evra Evropske agencije za rekonstrukciju za dva lokaliteta u Prizrenu, 35.000 evra Kancelarije SAD 2005. i 65.000 USD Ambasadorskog fonda SAD u septembru 2007), kao i statistiku po godinama (2005: 30 zaštićenih lokaliteta; 2006: 8; 2007: 13; 2008: 9; 2009: 4 projekta pripremljena za tender).
Katalog objekata RIC-a (35 numerisanih stavki i pojedinačni dosijei lokaliteta)
Reconstruction Implementation Commission (RIC)
Centralni katalog arhivskog sajta RIC-a sa 35 numerisanih stavki na engleskom i srpskom jeziku. Svaka stavka vodi ka pojedinačnom tehničkom dosijeu lokaliteta koji je podeljen na opis spomenika (Site description / Opis objekta), procenu štete iz 2004. godine (2004 Damage Assessment), radove hitne zaštite iz 2005. godine (2005 Protective Interventions), radove na obnovi 2006, 2007. i 2008. godine (Reconstruction Works) i dalje planirane intervencije za 2009. godinu (2009 Further Interventions Programmed). Uporedna analiza engleske i srpske verzije otkriva da stavke #04 (Saborni hram Sv. Đorđa) i #14 (Vladičanski dvor / Episkopska rezidencija u Prizrenu) dele istu datoteku, dok stavka #28 predstavlja Atelje-muzej vajara Agima Čavdarbaše u Čaglavici, koji je 2005. predat u nadležnost Ministarstva kulture, omladine i sporta.
Pregled aktivnosti na RIC lokalitetima (ažurirano: april 2009)
Reconstruction Implementation Commission (RIC)
Datirani izveštaj RIC-a iz aprila 2009. godine koji potvrđuje završetak dva konkretna građevinska ugovora iz tenderskog ciklusa 2007. godine i jednu donatorsku akciju opremanja. Prva celina dokumentuje lokalitet RIC03 (Manastir Sv. Joanikija u Deviču, Srbica), gde su završeni radovi po ugovoru br. 43000-07-023-5-2-1 ('Izgradnja kotlarnice i ugradnja sistema za grejanje u Manastiru Devič'). Druga celina dokumentuje lokalitet RIC04 (Saborni hram Sv. Đorđa u Prizrenu), gde su završeni radovi po ugovoru br. 43000-07-020-5-2-1 ('Unutrašnje popravke u sabornom hramu Svetog Đorđa, Svetog Nikole — Tutićeva crkva i Svete Nedelje'), uz napomenu da je za drugu fazu unutrašnjih radova, zvonik i nadstrešnicu u Sabornoj crkvi Sv. Đorđa projekat pripremljen za raspisivanje tendera. Treća celina beleži dopremanje nameštaja u obnovljene parohijske domove Crkve Sv. Nikole u Prištini i Crkve Sv. Ilije u Vučitrnu kroz donacije ambasada SAD i Nemačke i USAID-a (preko IOM-a).
Lista tendera koje je RIC raspisao 2005. godine (16 tenderskih grupa zaštitnih radova)
Reconstruction Implementation Commission (RIC)
Tabelarni pregled 16 tenderskih partija (Ref. br. 1 do 16) koje je RIC raspisao tokom 2005. godine za prvu fazu hitnih zaštitnih intervencija, raščišćavanja, privremenog pokrivanja i ograđivanja na 30 lokaliteta. Dokument pokazuje kako su geografski bliski objekti grupisani u zajedničke tendere (npr. Ref. 2 za Bistražin, Uspenje Bogorodice i Piskote u Đakovici; Ref. 3 za Kosovo Polje, Obilić i dve crkve u Lipljanu; Ref. 8 za Tutićevu i Runovića crkvu u Prizrenu; Ref. 9 za Svetog Spasa i Svetu Nedelju u Prizrenu; Ref. 11 za Vučitrn i Kosovsku Mitrovicu; Ref. 15 za pet lokaliteta u Uroševcu i Štimlju). Posebno je značajna stavka Ref. 12 gde je hram u Podujevu upisan pod posvetom 'Church of St. Elias, Podujeve/Podujevo' (Crkva Sv. Ilije).
Lista tendera koje je RIC raspisao 2006. godine (12 tenderskih postupaka)
Reconstruction Implementation Commission (RIC)
Spisak 12 tendera sa zvaničnim referentnim oznakama od 43000-06-001-5-2-1 do 43000-06-012-5-2-1, kojima je u maju i septembru 2006. pokrenuta druga faza obnove (glavni građevinsko-konzervatorski radovi na 8 prioritetnih lokaliteta). Obuhvata: popravku olovnog krova i restauratorske radove na Bogorodici Ljeviškoj (001 i 010), rekonstrukciju Saborne crkve Sv. Đorđa u Prizrenu (002), radove na Crkvi Sv. Nikole i parohijskom domu, krstionici i zvoniku u Prištini (003 i 006), tri ugovora u Manastiru Devič — stari konak, unutrašnjost crkve i centralni konak (004, 005 i 011), Crkvu Vavedenja Bogorodice u Belom Polju kod Peći (007), Staru crkvu Sv. Đorđa — Runovića u Prizrenu (008), Crkvu Sv. Ilije u Vučitrnu (009) i izgradnju ogradnog zida Crkve Uspenja Bogorodice u Đakovici (012).
Lista tendera koje je RIC raspisao 2007. godine (25 tenderskih stavki sa statusima)
Reconstruction Implementation Commission (RIC)
Najobimniji godišnji tenderski registar RIC-a, koji sadrži 23 nova tendera iz 2007. godine (43000-07-001 do 43000-07-023) i 2 preneta ugovora iz 2006. (06-005 i 06-006). Engleska verzija tabele pruža ključni metodološki dokaz jer eksplicitno označava četiri poništena tendera ('Cancelled': 07-005 i 07-012 za Đakovicu, 07-013 za zvonik u Podujevu i 07-014 za unutrašnje popravke Tutićeve crkve i Sv. Nedelje u Prizrenu) koji su potom ponovo raspisani pod novim brojevima (07-016 za Đakovicu, 07-020 za tri crkve u Prizrenu i 07-022 za zvonik u Podujevu). Takođe identifikuje četiri restriktivna tendera ('restricted': 07-006 za restauraciju živopisa u 10 crkava, 07-007 i 07-017 za izradu ikonostasa u 7 crkava i 07-008 za oslikavanje ikona za 7 crkava).
Stručne obuke i radionice u okviru RIC-a (novembar 2006 – jul 2008)
Reconstruction Implementation Commission (RIC) / International Expert Board (IEB) & European Centre for Byzantine and Post-Byzantine Monuments (EKBMM)
Pregled osam održanih stručnih seminara, terenskih poseta i radionica za lokalne arhitekte, konzervatore i arheologe iz zavoda u Beogradu i Prištini u periodu od novembra 2006. do jula 2008. Dokument beleži petodnevnu studijsku radionicu u Evropskom centru za vizantijske i postvizantijske spomenike (EKBMM) u Solunu od 11. do 15. novembra 2007. (teorija zaštite, konzervacija živopisa, kamena i drveta, tehnike maltera i injektiranja, poseta spomenicima Soluna i Halkidikija), predavanja eksperata Međunarodnog odbora (IEB) — Pedro Ponce de Leon o filozofiji konzervacije (18. septembar 2007), Demetrios Athanasoulis o arheološkim standardima (20. septembar 2007), Michael Eatherley o konstruktivnim principima zaštite zgrada (17. oktobar 2007), arheološku obuku Rubena Thorpea iz Makedonskog centra za arheološka istraživanja (15–23. avgust 2007) i forum o Regionalnom programu za jugoistočnu Evropu koji su vodili dr John Bold i Martin Cherry iz Saveta Evrope (10. jul 2008).
Arhivska saopštenja za javnost RIC-a, Saveta Evrope i UNMIK-a (2005–2007)
Reconstruction Implementation Commission (RIC) / Council of Europe / UNMIK
Katalog 20 javnih saopštenja i izjava objavljenih u okviru rubrike Public Information / Saopštenja između 9. maja 2005. i 7. decembra 2007. godine, sa vezama ka 20 engleskih i 20 srpskih PDF datoteka u direktorijumima /inc/eng/docs/ i /inc/srp/docs/. Hronološki prati formiranje RIC-a u maju 2005, početak radova u oktobru i novembru 2005, posetu šefa UNMIK-a Dečanima i crkvama u Prizrenu (24. novembar 2005), završetak prve faze zaštitnih radova (21. decembar 2005), početak druge faze obnove u maju i septembru 2006, arheološke nalaze u Sabornoj crkvi Sv. Đorđa u Prizrenu (12. oktobar 2006), izložbu o radu RIC-a i izjave generalnog sekretara Saveta Evrope Terija Dejvisa iz 2007. godine.
Izveštaj o primeni Okvirne konvencije za zaštitu nacionalnih manjina (odeljak o kulturnoj baštini i mandatu RIC-a)
Council of Europe / UNMIK
Zvanični dokument objavljen u sistemu Saveta Evrope 31. maja 2010. godine koji u odeljku o kulturnoj baštini i fusnoti 22 opisuje mandat Komisije za sprovođenje obnove (RIC) i njenu odgovornost za 34 srpska pravoslavna verska lokaliteta oštećena ili uništena u martu 2004. godine. Ovaj izvor služi kao nezavisna institucionalna potvrda broja od 34 lokaliteta u mandatu programa i omogućava jasno razlikovanje između programskog obuhvata RIC-a i 35 stavki u tehničkom katalogu nekadašnjeg veb-sajta.
Izveštaj Misije OEBS-a o zaštiti kulturne baštine i toku obnove kroz mehanizam RIC-a
Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE Mission in Kosovo)
Izveštaj Misije OEBS-a koji analizira institucionalne izazove u procesu obnove, uključujući privremene zastoje, povlačenje i ponovno uključivanje učesnika u rad komisije, kao i napredak radova na pojedinačnim verskim objektima poput Manastira Devič i hramova u Prizrenu i Prištini. U ovoj dokumentarnoj zbirci podaci iz izveštaja OEBS-a navode se isključivo kao datirani presek iz perioda nastanka izveštaja, bez predstavljanja tadašnjih tekućih radova kao današnjeg stanja.
Srednjovekovni spomenici na Kosovu — UNESCO Lista svetske baštine (br. 724bis)
UNESCO World Heritage Committee
Zvanični dosije UNESCO Svetske baštine pod brojem 724bis. Manastir Visoki Dečani upisan je 2004. godine, a 2006. godine upis je proširen na još tri spomeničke celine: Pećku patrijaršiju, Manastir Gračanicu i Crkvu Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, kada je čitavo serijsko dobro upisano i na Listu svetske baštine u opasnosti. U kontekstu zbirke RIC Kosovo ovaj dokument je ključan jer objašnjava zašto je od četiri UNESCO spomenika samo Crkva Bogorodice Ljeviške (#01) bila direktno na listi 34 objekta u mandatu RIC-a, kao i zašto pojedini RIC dosijei za 2009. godinu pominju posebne UNESCO programe konzervacije.
Saopštenje UNMIK-a o poseti specijalnog predstavnika episkopu Teodosiju u Gračanici i značaju RIC mehanizma
United Nations Interim Administration Mission in Kosovo (UNMIK)
Zvanična vest UNMIK-a od 31. maja 2011. godine o susretu specijalnog predstavnika generalnog sekretara UN sa episkopom raško-prizrenskim Teodosijem u manastiru Gračanica, u kojoj je istaknut značaj mehanizma Komisije za sprovođenje obnove (RIC) za obnovu i zaštitu srpskog pravoslavnog nasleđa. Dokument potvrđuje da je u maju 2011. institucionalni okvir RIC-a i dalje bio aktuelna tema u razgovorima međunarodnih i crkvenih predstavnika, pre nego što je domen rickosovo.org u proleće 2012. ostao bez aktivne prezentacije.
Saopštenje RIC-a i MKOS-a o arheološkim nalazima u Sabornoj crkvi Svetog Đorđa u Prizrenu (12. oktobar 2006)
Reconstruction Implementation Commission (RIC) & Ministry of Culture, Youth and Sports (MCYS)
Zajedničko saopštenje RIC-a i Ministarstva kulture, omladine i sporta od 12. oktobra 2006. godine, zavedeno u arhivskoj rubrici Public Information pod nazivom 'Archaeological finds at St George' (datoteka 2006.10.12RIC-MCYS_PR-archaeology_eng.pdf i srpski parnjak 2006.10.12_ric_mcys_pr_archaeology_st_george_srb.pdf). Dokument svedoči o arheološkim nalazima otkrivenim tokom radova na čišćenju, iskopavanju temelja za nove stubove i obnovi Saborne crkve Svetog Đorđa u Prizrenu (#04) tokom 2006. godine.
Ključni istraživački nalazi iz primarne građe
| Dokumentovana činjenica | Analitičko objašnjenje |
|---|---|
| U martu 2004. godine identifikovana su 34 srpska pravoslavna verska lokaliteta oštećena ili uništena u neredima kao obuhvat mandata RIC-a, dok katalog Sites na arhivskom sajtu RIC-a sadrži 35 numerisanih stavki. | Katalog od 35 stavki uključuje Atelje, galeriju i muzej Agima Čavdarbaše (#28, neverski objekat predat Ministarstvu kulture 2005), dok stavke #04 (Saborna crkva Sv. Đorđa) i #14 (Episkopska rezidencija u Prizrenu) vode na isti HTML dosije. Takođe, broj 34 označava obuhvat RIC programa, a ne ukupan broj svih oštećenih crkava iz 1999–2004. |
| Prvobitna Komisija za sprovođenje (Implementation Committee — IC) osnovana je Memorandumom o razumevanju u junu 2004. i radila od avgusta do sredine septembra 2004, dok je Komisija za sprovođenje obnove (RIC / KSO) osnovana novim Memorandumom iz marta 2005, sa prvim plenarnim sastankom u maju 2005. | Sekundarni izvori ponekad neprecizno navode 2004. ili 2005. kao godinu osnivanja bez razlikovanja raspuštenog IC-a (2004) i novog RIC-a (2005). |
| U dosijeu Crkve Svetog Nikole (Tutićeve crkve) u Prizrenu (#05), restauracija zidnog slikarstva za 2009. godinu navedena je kao planirani zahvat, a ne kao potvrđeno izveden rad. | Engleski izvornik glasi '2009 - FURTHER INTERVENTIONS PROGRAMMED: Wall paintings restoration', dok srpski naslov rubrike glasi samo '2009 - DALJE INTERVENCIJE: Restauracija zidnih slika', što bez engleskog parnjaka može stvoriti pogrešan utisak da je zahvat već izvršen 2009. |
| Crkva u Podujevu (#11) se u RIC katalogu objekata i tenderima iz 2007. godine vodi kao Crkva Svetog Andreja (Church of St. Andrew), dok se u RIC listi tendera iz 2005. godine (#12) i crkvenim izvorima vodi kao Crkva Svetog Ilije (Church of St. Elias / Elijah). | Oba naziva se u dokumentaciji RIC-a odnose na isti hram u Podujevu sagrađen 1929/1930. (obnovljen 1971), čija je apsida minirana u martu 2004. |
| Do aprila 2009. godine završeni su radovi po ugovoru 43000-07-023-5-2-1 (kotlarnica i sistem grejanja u manastiru Devič) i ugovoru 43000-07-020-5-2-1 (unutrašnje popravke u Sabornoj crkvi Sv. Đorđa, Tutićevoj crkvi Sv. Nikole i Crkvi Sv. Nedelje u Prizrenu). | Završetak ovog ugovora odnosi se na prvu fazu unutrašnjih popravki; isti dokument navodi da je za drugu fazu unutrašnjih radova, zvona i trem u Sabornoj crkvi Sv. Đorđa u aprilu 2009. projekat tek bio pripremljen za tender. |
| Obnovu Prizrenske bogoslovije Sv. Kirila i Metodija (#12), uključujući najstariju Čika Siminu zgradu iz XIX veka, u periodu 2005–2007. finansirala je i vodila Evropska agencija za rekonstrukciju (EAR), dok je RIC 2007. raspisao tender 43000-07-011-5-2-1 za krovove internata i dekanata. | Stranica RIC Mechanism navodi da je EAR opredelio 2 miliona evra za dva prioritetna RIC lokaliteta u Prizrenu. |