Crkva Vavedenja Presvete Bogorodice, Lipljan nalazi se na rednom broju 31 u arhivskom katalogu Komisije za sprovođenje obnove (RIC) iz maja 2009. godine. Prema izvornom tehničkom dosijeu, objekat je opisan kao: Vizantijski stil.Jednobrodna, sa polukružnim svodom crkva. Kameni ikonostas integrisan u konstrukciju i zidno slikarstvo. Sagrađena u XIV veku. Arheološki ostaci iz IV-VI veka. Zaštićen spomenik.
Istorijat i arhitektonske odlike
Prema arhivskom dosijeu Komisije za sprovođenje obnove (RIC) pod rednim brojem 31, osnovni opis lokaliteta glasi: Vizantijski stil.Jednobrodna, sa polukružnim svodom crkva. Kameni ikonostas integrisan u konstrukciju i zidno slikarstvo. Sagrađena u XIV veku. Arheološki ostaci iz IV-VI veka. Zaštićen spomenik. (engleski izvornik: Byzantine style. One aisle, barrel vaulted. Stone iconostasis integral with the structure, wall paintings. Built in the XIV c. Archaeological remains from IV-VI c. Protected.). U arhivskoj dokumentaciji RIC-a ovaj opis služi kao polazna tehnička identifikacija građevinskog sklopa, materijala i pripadajućih objekata u porti ili kompleksu.
Obuhvaćena tenderskom partijom Ref. br. 3 iz 2005. godine (nova gvozdena ograda i kapije oko crkvene porte u kojoj se nalazi i novija Crkva Sv. Flora i Lavra #32). Za 2009. godinu u dosijeu je naveden 'UNESCO program'.
Stradanje i zatečeno stanje (mart 2004)
U rubrici 2004 — Procena štete (2004 Damage Assessment) u izvornom dosijeu RIC-a zabeleženo je sledeće stanje: Ručne granate su bačene blizu objekta, blaga oštećenja kamenorezačkih radova. (u engleskom parnjaku: Hand grenades thrown near, slight damage to stonework.).
Podaci o oštećenjima u RIC dosijeima potiču iz tri zajedničke tehničke misije za procenu štete koje su Savet Evrope i Evropska komisija sproveli od maja do jula 2004. godine, uz učešće stručnjaka institucija za zaštitu spomenika i predstavnika Srpske pravoslavne crkve.
Tok obnove i konzervatorskih radova (2005–2009)
Tabelarni pregled ispod prikazuje hronologiju intervencija od 2005. do 2009. godine prema verifikovanom arhivskom dosijeu RIC-a i tenderskim registrima:
| Godina | Izvedeni radovi i zahvati | Status faze |
|---|---|---|
| 2005 | Nova gvozdena ograda i kapije. | Izvršeno |
| 2006 | Nije bilo intervencija. | Izvršeno |
| 2007 | Nije bilo intervencija. | Izvršeno |
| 2008 | Nije bilo intervencija. | Izvršeno |
| 2009 | UNESCO program. | Planirano |
Analiza arhivskog dosijea br. 31 pokazuje tačan raspored radova po godinama u okviru mandata Komisije za sprovođenje obnove. Radovi iz 2005. godine bili su deo prve faze hitnih zaštitnih intervencija (konsolidacija, pokrivanje, zatvaranje otvora, raščišćavanje i ograđivanje) koje je RIC sproveo na ukupno 30 lokaliteta.
Pri čitanju rubrike za 2009. godinu neophodno je imati u vidu da engleski izvornik nosi naziv 2009 — Further Interventions Programmed (dalje planirane intervencije), dok je u srpskom prevodu upotrebljen kraći naslov 2009 — Dalje intervencije. Stoga navođenje radova pod 2009. godinom u arhivskom dosijeu predstavlja programski plan iz maja 2009, a ne dokaz da su ti radovi te godine i izvedeni.
Konzervatorski izazovi i stanje spomenika
Evidencija Komisije za ovaj spomenik zaključena je sa programskim presekom iz 2009. godine. godine, niti daje informacije o trenutnom režimu pristupa ili bogoslužbenom životu bez direktnog primarnog dokumenta.
Česta pitanja o spomeniku i obnovi
Kako je lokalitet br. 31 zaveden u originalnom katalogu RIC-a?
U engleskom katalogu zaveden je kao '31 CHURCH OF THE PRESENTATION OF THE VIRGIN. Lipjan/Lipljan.', a u srpskom katalogu kao '31 CRKVA VAVEDENJA PRESVETE BOGORODICE u Lipljanu.'.
Koja su oštećenja dokumentovana u proceni iz 2004. godine?
Prema izvornom dosijeu RIC-a: Ručne granate su bačene blizu objekta, blaga oštećenja kamenorezačkih radova..
Koji su radovi dokumentovani u prvoj fazi zaštite (2005)?
Za 2005. godinu u dosijeu je evidentirano: Nova gvozdena ograda i kapije..
Koja je vremenska granica podataka u ovom dosijeu?
Primarni podaci o fazama radova zaključeni su sa arhivskim snimcima sajta RIC-a iz maja i jula 2009. godine. Stavke navedene pod 2009. godinom označavaju tada planirane radove ('Further Interventions Programmed'), a ne potvrdu njihovog kasnijeg završetka.
Izvori i literatura
- Report Submitted by UNMIK Pursuant to Article 2.2 of the Agreement Between UNMIK and the Council of Europe Related to the Framework Convention for the Protection of National Minorities (ACFC/SR/II(2009)002) — Savet Evrope / UNMIK (31. maj 2010.) · Izvorni dokument ↗
- RIC Archival Page: The Background / Uvod — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimak (17. maj 2009.)
- RIC Archival Site Dossiers (/inc/{eng,srp}/sites/*.html, May–July 2009) — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimci (17. maj 2009. / 28. jul 2009.)
- RIC Archival Page: RIC Mechanism / KSO mehanizam — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimak (16. maj 2009.)
- RIC Archival Tender Lists 2005–2009 (/inc/{eng,srp}/–, May 2009) — Reconstruction Implementation Commission (RIC) — arhivski snimci (16. maj 2009.)
